Przejdź do treści

Ocena zdolności kredytowej: obowiązki kredytodawcy i Twoje prawa po odmowie

Redakcja bankomator.pl · aktualizacja 13 października 2026

Każdy kredytodawca musi przed umową ocenić, czy spłacisz kredyt. Po odmowie masz prawo do informacji o bazie danych i do pisemnego wyjaśnienia oceny.

Zanim bank lub firma pożyczkowa udzieli kredytu konsumenckiego, musi sprawdzić, czy będziesz w stanie go spłacić. To ocena zdolności kredytowej. Obowiązek wynika z ustawy, a nie z dobrej woli kredytodawcy. Wyjaśniamy, co mówią przepisy, jakie dane są sprawdzane i jakie masz prawa po odmowie.

Obowiązek z art. 9 ustawy o kredycie konsumenckim

Art. 9 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1362) stanowi, że kredytodawca przed zawarciem umowy jest zobowiązany do dokonania oceny zdolności kredytowej konsumenta. Ustawa definiuje ją jako ocenę zdolności konsumenta do spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach z umowy (art. 5 pkt 16).

  • Ocena opiera się na informacjach od konsumenta albo na informacjach z odpowiednich baz danych lub zbiorów danych kredytodawcy (art. 9 ust. 2).
  • Na żądanie kredytodawcy konsument musi przedstawić dokumenty i informacje potrzebne do oceny (art. 9 ust. 3).
  • Bank ocenia zdolność kredytową także według art. 70 Prawa bankowego i innych regulacji, które go obowiązują (art. 9 ust. 4).

Art. 70 Prawa bankowego

Według art. 70 ust. 1 Prawa bankowego (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 38) bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy, czyli zdolności do spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Kredytobiorca ma obowiązek przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje niezbędne do tej oceny.

Dodatkowe zasady dla firm pożyczkowych (art. 9a)

Instytucja pożyczkowa może udzielić kredytu tylko po pozytywnej ocenie zdolności kredytowej (art. 9a ust. 1). Ocenia ją na podstawie danych od zaufanych dostawców, w szczególności instytucji takich jak BIK, utworzonych na podstawie art. 105 ust. 4 Prawa bankowego, oraz biur informacji gospodarczej (art. 9a ust. 2). Jeżeli te dane nie wystarczą, a firma nie ma innych wiarygodnych danych, odbiera od konsumenta oświadczenie o dochodach i stałych wydatkach gospodarstwa domowego wraz z dokumentami potwierdzającymi dochody. Takie oświadczenie jest obowiązkowe zawsze, gdy całkowita kwota kredytu przekracza dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 9a ust. 3).

Jeżeli instytucja pożyczkowa naruszy te zasady albo udzieli kredytu osobie, która według oświadczenia i zebranych informacji miała zaległość w spłacie innego zobowiązania powyżej 6 miesięcy, a kredyt nie służył spłacie tej zaległości, art. 9a ust. 5 przewiduje sankcje. Zbycie wierzytelności jest nieważne, a jej dochodzenie jest możliwe dopiero po spłacie lub wygaśnięciu wcześniejszego zobowiązania albo po prawomocnym stwierdzeniu przez sąd jego nieistnienia. Za okres zakazu nie można doliczać odsetek ani pozaodsetkowych kosztów. Sąd bada te okoliczności na zarzut konsumenta (art. 9a ust. 6).

Co sprawdza kredytodawca

Przepisy wymieniają kategorie danych, na których bank, instytucja pożyczkowa lub BIK mogą opierać decyzje podejmowane automatycznie (art. 105a ust. 1b Prawa bankowego). Są wśród nich między innymi:

  • dane osobowe i adresowe, wiek, stan cywilny, osoby pozostające na utrzymaniu,
  • miejsce pracy, zawód, forma zatrudnienia, wykształcenie,
  • sytuacja finansowa, w tym dochody i wydatki,
  • dane o zobowiązaniach: kwota, warunki spłaty, przebieg spłaty, stan zadłużenia i przyczyny ewentualnych opóźnień.

Takich decyzji nie można opierać na szczególnych kategoriach danych z art. 9 RODO, na przykład o zdrowiu (art. 105a ust. 1c).

Zapytania do BIK i biur informacji gospodarczej

Ustawa definiuje „bazy danych” jako zbiory prowadzone dla oceny zdolności kredytowej przez instytucje utworzone na podstawie art. 105 ust. 4 Prawa bankowego oraz przez biura informacji gospodarczej (art. 5 pkt 15). Według informacji BIK o przetwarzaniu danych dane z zapytań kredytowych są udostępniane bankom i innym instytucjom finansowym nie dłużej niż przez 12 miesięcy od ich przekazania. Później są widoczne tylko w Twoim raporcie.

Sprawdzenie Cię w biurze informacji gospodarczej, takim jak BIG InfoMonitor, KRD czy ERIF, wymaga Twojego upoważnienia. Jest ono ważne nie dłużej niż 60 dni od jego udzielenia (art. 24 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych).

Weryfikacja zastrzeżenia numeru PESEL

Przed zawarciem umowy oraz przed zmianą, która zwiększa zadłużenie, kredytodawca sprawdza w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL, czy Twój numer jest zastrzeżony (art. 9b ust. 1). Jeżeli w chwili zawarcia umowy PESEL był zastrzeżony, kredytodawca co do zasady nie może dochodzić roszczeń z tej umowy ani zbyć wierzytelności (art. 9b ust. 2). Ustawa przewiduje od tego wyjątki w art. 9b ust. 3. Więcej o ochronie przed wyłudzeniami piszemy w poradniku o oszustwach pożyczkowych.

Decyzje podejmowane automatycznie

Banki, instytucje pożyczkowe i BIK mogą podejmować decyzje wyłącznie na podstawie zautomatyzowanego przetwarzania danych, w tym profilowania. Muszą jednak zapewnić Ci prawo do wyjaśnień co do podstaw decyzji, prawo do interwencji człowieka w celu ponownego podjęcia decyzji oraz prawo do wyrażenia własnego stanowiska (art. 105a ust. 1a Prawa bankowego).

Co zrobić po odmowie

Informacja o bazie danych

Jeżeli kredytodawca odmówi kredytu na podstawie informacji z bazy danych lub z własnego zbioru danych, niezwłocznie przekazuje Ci bezpłatną informację o wynikach tego sprawdzenia i wskazuje bazę, w której je przeprowadził (art. 10 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim).

Pisemne wyjaśnienie oceny

Art. 10 ust. 2 tej ustawy odsyła do art. 70a ust. 1–2 Prawa bankowego. Na Twój wniosek kredytodawca przekazuje w formie pisemnej wyjaśnienie dokonanej oceny zdolności kredytowej. Wyjaśnienie obejmuje informacje o czynnikach, w tym o Twoich danych osobowych, które miały wpływ na ocenę. Prawo bankowe dodaje, że banki i inne instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów:

  • muszą Cię pouczyć o prawie do takiego wniosku i terminie jego złożenia (art. 70a ust. 1a i 1b),
  • przyjmują wniosek w terminie roku od dnia otrzymania przez Ciebie oceny zdolności kredytowej (art. 70a ust. 1c),
  • odpowiadają niezwłocznie, nie później niż w ciągu 30 dni od otrzymania wniosku (art. 70a ust. 1d).

Opłatę za sporządzenie wyjaśnienia ustawa dopuszcza tylko wobec przedsiębiorców (art. 70a ust. 3).

Kolejne kroki

  1. Poproś o informację o bazie danych i o pisemne wyjaśnienie oceny.
  2. Sprawdź swoje dane w BIK i w biurach informacji gospodarczej. Pomoże w tym wzór wniosku do BIK.
  3. Jeżeli dane są nieprawdziwe lub nieaktualne, zgłoś to instytucji, która je przekazała. Możesz skorzystać ze wzoru reklamacji.
  4. Policz realnie swoją ratę w kalkulatorze raty kredytu i porównaj ją z miesięcznymi dochodami i wydatkami.

Odmowa często oznacza, że nowa rata byłaby dla Ciebie zbyt dużym obciążeniem. Szukanie pożyczki w miejscach, które obiecują pominięcie oceny, niesie ryzyko. Zanim podpiszesz umowę, sprawdź firmę według wskazówek z poradnika jak sprawdzić firmę pożyczkową i przeczytaj, jak działa spirala długów.

Przydatne narzędzia

Najczęstsze pytania

Czy każdy kredytodawca musi badać zdolność kredytową?

Tak. Art. 9 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim nakłada ten obowiązek na każdego kredytodawcę przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki. Instytucja pożyczkowa może udzielić kredytu tylko po pozytywnej ocenie (art. 9a ust. 1).

Czy po odmowie dowiem się, dlaczego jej udzielono?

Jeżeli odmowa wynikała z danych w bazie, kredytodawca bezpłatnie poinformuje Cię o wyniku sprawdzenia i wskaże bazę. Na wniosek otrzymasz też pisemne wyjaśnienie oceny zdolności kredytowej z informacją o czynnikach, które na nią wpłynęły.

Ile mam czasu na wniosek o wyjaśnienie?

Według art. 70a ust. 1c Prawa bankowego wniosek składa się w terminie roku od otrzymania oceny zdolności kredytowej. Odpowiedź powinna przyjść w ciągu 30 dni.

Jak długo inni kredytodawcy widzą moje zapytania w BIK?

Według BIK dane z zapytań są udostępniane bankom i innym instytucjom finansowym nie dłużej niż przez 12 miesięcy od ich przekazania. Później widać je tylko w Twoim raporcie.

Źródła

Inne poradniki