Przejdź do treści

Upadłość konsumencka 2026: kto może, ile kosztuje i jak złożyć wniosek

Redakcja bankomator.pl · aktualizacja 18 października 2026

Upadłość konsumencką może ogłosić osoba bez firmy, która jest niewypłacalna, czyli zwykle zalega ze spłatą ponad trzy miesiące. Wniosek kosztuje 30 zł, majątek sprzedaje syndyk, a sąd ustala plan spłaty, zwykle do 36 miesięcy, i umarza resztę długów.

Kalkulator bez cyfr obok planera z zielonymi znacznikami
Ilustracja wygenerowana przez AI

Upadłość konsumencka to sądowe postępowanie dla osoby, która nie prowadzi firmy i nie jest w stanie płacić swoich długów. Sąd przejmuje majątek przez syndyka, sprzedaje go, a potem ustala, ile i jak długo masz jeszcze spłacać. Resztę długów umarza. To poważny krok z realnymi kosztami, dlatego poniżej opisujemy warunki, przebieg i ograniczenia według przepisów obowiązujących w październiku 2026 r.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką

Przepisy o upadłości konsumenckiej stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie ogłasza się w trybie dla przedsiębiorców (art. 491¹ Prawa upadłościowego). W postanowieniu sąd zaznacza, że upadły jest osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej (art. 491⁵ ust. 1 pkt 2). Postępowanie toczy się nawet wtedy, gdy masz tylko jednego wierzyciela (art. 491² ust. 2).

Podstawowy warunek to niewypłacalność. Upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10), czyli utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1). Ustawa przyjmuje, że tak jest, gdy opóźnienie w spłacie przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a).

Kiedy sąd odmówi umorzenia długów

Ogłoszenie upadłości nie oznacza automatycznie umorzenia. Sąd odmówi ustalenia planu spłaty i umorzenia zobowiązań, jeżeli celowo doprowadziłeś do niewypłacalności albo istotnie ją pogłębiłeś, na przykład trwoniąc majątek lub celowo nie płacąc wymagalnych zobowiązań (art. 491¹⁴ᵃ ust. 1). Tak samo będzie, gdy w ciągu dziesięciu lat przed wnioskiem toczyła się wobec Ciebie upadłość, w której umorzono całość lub część długów. Wyjątkiem są względy słuszności albo względy humanitarne.

Jak złożyć wniosek

Sądem upadłościowym jest sąd rejonowy, sąd gospodarczy (art. 18). Właściwy jest sąd głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika; u osoby bez firmy domniemywa się, że jest to miejsce jej zwykłego pobytu (art. 19 ust. 1 i 1c). Sprawę rozpoznaje jeden sędzia zawodowy (art. 491³).

W postępowaniu upadłościowym pisma wnosi się co do zasady przez system teleinformatyczny obsługujący postępowanie sądowe (art. 216a ust. 1). Do pism dłużnika stosuje się jednak odpowiednio art. 216aa, który pozwala wnosić je z pominięciem systemu; wniosek o ogłoszenie upadłości składa się wtedy na formularzu (art. 491² ust. 3). Wzór formularza „wniosek dłużnika: upadłość” publikuje Ministerstwo Sprawiedliwości na gov.pl. We wniosku podajesz między innymi (art. 491² ust. 4):

  • dane osobowe, w tym PESEL, i NIP, jeśli miałeś go w ostatnich dziesięciu latach;
  • aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną;
  • spis wierzycieli z adresami, kwotami i terminami zapłaty oraz spis wierzytelności spornych;
  • przychody i koszty utrzymania swoje i bliskich z ostatnich sześciu miesięcy;
  • czynności z ostatnich dwunastu miesięcy dotyczące nieruchomości, akcji i udziałów, a także ruchomości, wierzytelności i innych praw o wartości ponad 10 000 zł;
  • oświadczenie o prawdziwości danych.

Pisz zgodnie z prawdą. Za nieprawdziwe dane odpowiadasz za szkodę (art. 491² ust. 5b), a sąd umarza postępowanie, gdy dane są niezgodne z prawdą lub niezupełne w istotnym zakresie (art. 491¹⁰ ust. 2a).

Ile to kosztuje

Od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej pobiera się opłatę podstawową (art. 76a pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), która wynosi 30 zł (art. 14 ust. 3). Gdy Twój majątek nie wystarcza na koszty postępowania, tymczasowo pokrywa je Skarb Państwa (art. 491⁷ ust. 1 Prawa upadłościowego). Wynagrodzenie syndyka sąd ustala w granicach od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z czwartego kwartału poprzedniego roku (art. 491⁹ ust. 2). Koszty te mogą potem trafić do planu spłaty (art. 491¹⁵ ust. 2).

Co się dzieje po ogłoszeniu upadłości

Z dniem ogłoszenia upadłości Twój majątek staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli (art. 61). Wchodzi do niej także to, co nabędziesz w toku postępowania (art. 62). Postanowienie obwieszcza się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, a wierzyciele mają 30 dni od obwieszczenia na zgłoszenie wierzytelności syndykowi (art. 4a i art. 491⁵ ust. 1 pkt 3).

Nie wszystko trafia do masy. Pozostaje Ci mienie wyłączone od egzekucji i część wynagrodzenia, której nie można zająć (art. 63 ust. 1). Gdy nikogo nie utrzymujesz, z masy wyłączona jest też część dochodu odpowiadająca łącznie 150% kwoty z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Gdy masz osoby na utrzymaniu, wyłączona kwota to 150% kwoty z art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy pomnożone przez liczbę tych osób i Ciebie (art. 63 ust. 1a i 1b). Na Twój wniosek albo wniosek syndyka sędzia-komisarz może określić tę część inaczej, biorąc pod uwagę szczególne potrzeby, w tym zdrowie i mieszkanie (art. 63 ust. 1c).

Syndyk sprzedaje majątek z masy, a po upływie terminu zgłoszeń i likwidacji składa sądowi projekt planu spłaty wierzycieli (art. 491¹⁴ ust. 1).

Plan spłaty wierzycieli

W planie sąd określa, w jakim zakresie i jak długo spłacasz wierzycieli, nie dłużej niż 36 miesięcy, oraz jaka część długów zostanie umorzona po jego wykonaniu (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4). Jeśli sąd ustali, że doprowadziłeś do niewypłacalności umyślnie albo przez rażące niedbalstwo, plan trwa od 36 do 84 miesięcy (ust. 1a). Krótszy plan jest możliwy, gdy spłacisz dużą część długów: przy co najmniej 70% plan trwa najwyżej rok, a przy co najmniej 50% najwyżej dwa lata (ust. 1b i 1c). Do okresu spłaty wlicza się czas od upływu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu (ust. 1d).

Ustalając plan, sąd bierze pod uwagę Twoje możliwości zarobkowe, koszty utrzymania Twoje i bliskich oraz potrzeby mieszkaniowe (art. 491¹⁵ ust. 4). W trakcie planu wierzyciele nie mogą wszcząć egzekucji długów sprzed jego ustalenia (ust. 6). Masz jednak obowiązki:

  • nie możesz bez zgody sądu dokonywać czynności, które pogorszyłyby zdolność do wykonania planu (art. 491¹⁸ ust. 1 i 2);
  • co roku do końca kwietnia składasz sądowi sprawozdanie z wykonania planu z kopią zeznania podatkowego (art. 491¹⁸ ust. 3).

Gdy nie możesz płacić zgodnie z planem, sąd na Twój wniosek może go zmienić i przedłużyć spłatę najwyżej o 18 miesięcy (art. 491¹⁹ ust. 1). Jeśli plan nie jest wykonywany, sąd go uchyla, a długi nie podlegają wtedy umorzeniu (art. 491²⁰ ust. 1 i 3). Po wykonaniu planu sąd stwierdza to postanowieniem i umarza pozostałe długi sprzed ogłoszenia upadłości (art. 491²¹ ust. 1).

Umorzenie bez planu spłaty

Gdy Twoja sytuacja w oczywisty sposób wskazuje, że trwale nie możesz niczego spłacać, sąd umarza długi bez planu spłaty (art. 491¹⁶ ust. 1). Jeśli ta niezdolność nie jest trwała, umorzenie jest warunkowe: przez pięć lat Ty albo wierzyciel możecie wnieść o ustalenie planu, a Ty co roku składasz sprawozdanie o swojej sytuacji (art. 491¹⁶ ust. 2a i 2e).

Czego upadłość nie umorzy

Umorzeniu nie podlegają między innymi (art. 491²¹ ust. 2):

  • alimenty i renty odszkodowawcze za chorobę, niezdolność do pracy, kalectwo lub śmierć;
  • grzywny, nawiązki, obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienie orzeczone przez sąd;
  • naprawienie szkody z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem;
  • długi, których umyślnie nie ujawniłeś, gdy wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Plan spłaty nie narusza praw wierzyciela wobec Twojego poręczyciela i współdłużnika (art. 491¹⁵ ust. 5). Jeśli ktoś poręczył Twoją pożyczkę, wierzyciel nadal może żądać od niego zapłaty.

Układ na zgromadzeniu wierzycieli

Zamiast upadłości niewypłacalny dłużnik bez firmy może wnieść o otwarcie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli (art. 491²⁵ ust. 1). Układ zawiera się na okres nieprzekraczający pięciu lat (art. 491³³ ust. 1). Sąd może też skierować Cię do tej drogi, chyba że we wniosku o upadłość nie zgodzisz się na to (art. 491²⁵ ust. 2).

Zanim złożysz wniosek

Sprawdź, czy część długów nie jest przedawniona: opisujemy to w poradniku przedawnienie długu. Jeśli dostałeś nakaz z e-sądu, nie czekaj z reakcją i przeczytaj, jak złożyć sprzeciw od nakazu zapłaty. Co może zrobić wierzyciel, gdy przestajesz płacić, wyjaśnia tekst co grozi za niespłacenie pożyczki. Bezpłatną pomoc prawną i wsparcie znajdziesz w poradniku spirala długów i bezpłatna pomoc. Nie bierz nowej pożyczki na spłatę starych długów, gdy już jesteś niewypłacalny.

Opisujemy przepisy ogólnie. W swojej sprawie skorzystaj z porady prawnika lub punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Przydatne narzędzia

Najczęstsze pytania

Ile kosztuje wniosek o upadłość konsumencką?

Opłata od wniosku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej to opłata podstawowa, czyli 30 zł (art. 76a pkt 1 i art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Koszty samego postępowania, gdy majątek na nie nie wystarcza, tymczasowo pokrywa Skarb Państwa.

Jak długo trwa plan spłaty wierzycieli?

Zwykle najwyżej 36 miesięcy. Gdy dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, od 36 do 84 miesięcy. Przy spłacie co najmniej 70% długów plan trwa najwyżej rok, a przy co najmniej 50% najwyżej dwa lata (art. 491¹⁵ Prawa upadłościowego).

Czy upadłość konsumencka umarza alimenty?

Nie. Alimenty, renty odszkodowawcze, grzywny i obowiązek naprawienia szkody orzeczony przez sąd nie podlegają umorzeniu (art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego).

Kiedy jestem niewypłacalny w rozumieniu ustawy?

Gdy utraciłeś zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa przyjmuje, że tak jest, jeśli opóźnienie w ich wykonaniu przekracza trzy miesiące (art. 11 Prawa upadłościowego).

Czy upadłość chroni poręczyciela mojej pożyczki?

Nie. Ustalenie planu spłaty nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela i współdłużnika upadłego (art. 491¹⁵ ust. 5 Prawa upadłościowego).

Źródła

Inne poradniki